درس چهارم

&  سوره انعام  آيه 161

  • قل انني هداني ربي الي صراط مستقيم ديناً قيماً مله ابراهيم حنيفاً و ما كان من المشركين
  • بگو آري ! پروردگارم مرا به راه راست هدايت كرده است. ديني پايدار ، آيين ابراهيم حق گراي ! و او از مشركين نبود.

تفسير نمونه :

سوره انعام در زمینه مبارزه با شرک و بت پرستی بیان شده در حقیقت این سوره با دعوت توحید و مبارزه با شرک شروع و با همان بحث پایان می پذیرد.

هیچ سوره ای در قرآن به اندازه این سوره از قل استفاده نگردیده و این در گیری شدید پیامبر (ص) را در این سوره با منطق مشرکان منعکس می کند و نیز راه هرگونه بهانه را بر آنها می بندد زیرا تکرار قل نشانه این است که تمام اینها به فرمان خدا و عین منطق پروردگار است نه نظرات پیامبر (ص) از آنجا که عربها علاقه خاصی به ابراهیم (ع) نشان می دادند و آیین خود را آیین ابراهیم (ع) معرفی می کردند اضافه می کند که آیین واقعی ابراهیم همین است نه آنچه شما به او بسته اید. همان ابراهیم (ع) که از خرافات زمان و محیط اعراض کرده و به حق پیوست (حنیفا) – در اصطلاح قرآن حنیف به کسی که از آیین باطل زمان خود روی گرداند و به آیین حق توجه کند.

تفسير خواجه عبدا... انصاري :

هر که از در تصدیق در آید ویرا سه شربت دهند یا شربتی از معرفت تا دل وی به حق زنده گردد ، یا زهری که نفس اماره را در زیر قهر او کشته گردد یا شرابی که جان از وجود او مست و سرگشته گردد از اینجا یافت حقیقت و انس صحبت آغاز کند و لذت خدمت و حلاوت طاعت بیابد و مسرور معرفت در پیوندد و به روح مناجات رسد.

 

&  سوره زخرف آيه 64

  • ان الله هو ربي و ربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم
  • در حقيقت خداست كه خود پروردگار من و پروردگار شماست. پس او را بپرستيد ؛ اين است راه راست.

تفسير نمونه :

در آیه قبل می گوید برای شما حکمت آورده ام و آمده ام بعضی امور که پیوسته اختلاف دارید (در زندگی فردی اجتماعی و اعتقاد و عمل شما موثر است) تبیین کنم سپس در آیه 64 می گوید هرگونه ابهامی را در زمینه عبودیت خود برطرف سازم. کلمه "رب" در این آیه دوبار تکرار می گردد. یکبار در مورد خود و یکبار در مورد مردم تا روشن سازد من وشما یکسانیم و پروردگار ما یکی است و برای تاکید بیشتر می گوید : اکنون که چنین است او را پرستش کنید چرا که غیر او لایق پرستش نيست باز جمله را با تاکید دیگری بیان می­کند که جای هیچ بهانه ای باقی نماند می گوید این صراط مستقیم است.

&  سوره يس آيه 61 و 60

  • الم اعهد اليكم يا بني آدم ان لا تعبدوا الشيطان انه لكم عدو مبين
  • اي فرزندان آدم ، مگر با شما عهد نكرده بودم كه شيطان را مپرستيد ، زيرا وي دشمن آشكار شماست؟
  • و ان اعبدوني هذا صراط مستقيم
  • و اينكه مرا بپرستيد ؛ اين است راه راست.

تفسير نمونه :

نخست آن روز که فرزندان آدم در زمین نشو و نمو کردند. به آنها خطاب شود شیطان شما را نفریبد همانگونه که پدرتان را از بهشت بیرون کرد از سوی دیگر این پیمان در عالم تکوین به زبان اعطای عقل به انسان نیز گرفته شده چرا که دلائل عقلی به روشنی گواهی می دهد انسان نباید فرمان کسی را اطاعت کند که از روز نخست کمر به دشمنی او بسته از سوی سوم با سرشت و فطرت الهی همه انسان­ها بر توحید و انحصار اطاعت برای خدا پیمان از انسان گرفته شده است.

با چندین زبان این توصیه الهی عمق یافته و امضاء شده است:

 1- پیمان گرفته از شیطان اطاعت نکند.

 2- از خداوند اطاعات کنند

و دلیلش را این قرار می دهد که صراط مستقیم همین است و این بهترین محرك انسانهاست که به مقصد برسد  راحتی است آسانتر و سریعتر ضمناً از این تعبیر استفاده می شود که این جهان سرای اقامت نیست چون راه را به کسی ارائه می دهند که از گذرگاهی عبور می کند و مقصدی در پیش دارد.

&  سوره  ملك آيه 10

  • وقالوا لو كنا نسمع او نعقل ما كنا في اصحاب السعير
  • و گويند اگر شنيده (وپذيرفته) بوديم يا تعقل كرده بوديم در (ميان) دوزخيان نبوديم.

تفسير نمونه :

به دعوت انذار کنندگان گوش فرا ندادیم و اصل بدبینی خود اشاره کرده می گویند اگر گوش شنوا داشتیم و عقل خود را به کار می گرفتیم از دوزخیان نبودیم. پیامبر (ص) : خداوند فردای قيامت مقام بندگان را به مقدار عقل و خرد آنها بالا می برد و به قرب نزدیک می شوند.

تفسير آيت ا... جوادي آملي :

دیوانگان اخروی نیز در دنیا اهل عقل عملی نبودند گرچه برحسب ظاهر در بین مردم دیوانه محسوب نمی شوند ، عقل آن است که وسیله پرستش خدا و تحصيل بهشت باشد. این انسان در قیامت از ناحیه عقل نظری عاقل است و همه چیز را می فهمد ، از این رو دیوانه آخرت احساس شرم و رسوایی دارد. برخلاف ديوانگان اهل دنيا كه نمي‌فهمند ديوانه هستند.

جهل عملي + جهالت علمی = میله های آهنی از طبیعت انسانی قفسی می سازد و گرفتاری انسان بیشتر می شود و او را اهل آتش و از همراهان همبستگی آتش قرار می دهد و می شوند اولئک اصحاب النارهم فیهاخالدون . 

 

&  سوره عنكبوت آيه 69

  • والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا و ان الله لمع المحسنين
  • و كساني كه در راه ما كوشيدند ، به يقين راه‌هاي خود را بر آنان مي‌نماييم و در حقيقت خدا با نيكوكاران است.

تفسير آيت ا... جوادي آملي :

انسان سالک ابتدا با میل نفسانی مبارزه و این ریاضت عام است مرتبه بالاتر اینکه سعی می کند که وصف بدی به حریم جان او راه پیدا نکند نه کار بد و نه وصف بد مرتبه سوم نه تنها بد نکند و به بد متصف نشود بلکه غیرخدا را نبیند. امامان قبل از نماز هراسناک می شدند وقتی در نماز بودند به آرامش می رسیدند نه آرامش دروغین.

تفسير نمونه :

1- راه خدا مشکلات فراوان دارد هم از نظر شناخت حق و هم وسوسه های شیطان و....

2- ن تاکید و لام تاکید در آیه منظور پیروزی در گرو جهاد + خلوص نیت

3- هر شـکستی یا از جهــاد کوتاهی کرده یا اخلاص در کار نبــوده است ( اعم از جهاد فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی)

4- مردم سه گروه هستند : منکران لجوج که هیچ هدایتی برای آنها سودمند نیست و پیکارگر مخلص که به حق می رسند و گروه سوم که نه دورند تا نزدیک شوند نه جدا هستند که به او پیوندند ولی همیشه با اویند.

5- گروه اول در آیه قبل و من اظلم ممن افتری -  گروه دوم والذین جاهدوا ... و گروه سوم محسنین هستند.

6- محسنین از مجاهدین برتر هستند چون هم جهاد و هم ایثار دارند.

 

&  سوره آل عمران آيه 69

  • وسارعوا الي مغفره من ربكم و جنت عرضها السماوات و الارض اعدت للمتقين
  • گروهي از اهل كتاب آرزو مي‌كنند كاش شما را گمراه مي‌كردند ، در صورتي كه جز خودشان (كسي) را گمراه نمي‌كنند و نمي‌فهمند.

تفسير نمونه :

تلاش نیکوکاران را تشبیه به یک مسابقه معنوی کرده که هدف نهایی آن آمرزش الهی و نعمت های جاویدان بهشت است. اگر هدف این مسابقه در درجه اول مغفرت قرار داده شده برای این است که رسیدن به هر مقام معنوی بدون آمرزش و سشوی از گناه ممکن نیست دومین هدف این مسابقه بهشتی است که وسعت آن همان وسعت آسمانها و زمین می باشد در پایان آیه می گوید این بهشت برای پرهیزکاران آماده شده است اکثر دانشمندان اسلامی معتقدند که الان بهشت و جهنم وجود خارجی دارند و بر اثر اعمال نیک و بد انسانها توسعه می یابند و جایگاهش در باطن این جهانند بعضی انسان های خدايي درک و دید آن را دارند قرآن برای اینکه وسعت آن را بیان کند با آسمان و زمین می سنجد و گرنه جهان آخرت محیط بر این عالم است.

تفسير خواجه عبدا... انصاري :

ای خداوند بزرگ ، جليل جبار ، کریم غفار ، کردگار نامدار ، حکیم راست دان ، علیم پاک دان ، مهربان کاردان ، بندگان را به خطاب کرامت با هزاران لطافت می نوازد. و می گوید بشتابید بندگان من ، پیشي جویید دوستان من .......