لت هاي کاج زرد جنوبي

ظهور و عمليات ساختماني

تكنولو‍ژي چوب ،‌آزمايشگاه فرآورده هاي جنگلي تگزاس

تخته نيم لت کاج زرد جنوبي مي تواند بهترين انتخاب از نظر دوام باشد و مانند تخته لت سرو قرمز عمل مي کند. اين نوشتار در باره خصوصيات اين حفاظ ها بحث مي کند.

امروزه اين پروژه در سراسر کشور بوسيله کدهاي مختلف ساختماني پذيرفته شده است. همچنين اين نوشته در باره مواد اوليه که مورد احتياج است، توليد و تجهيزات مورد نياز، خشک کردن، اشباع تحت فشار کامل آنها و تکنيک استفاده از آنها (نصب در محل) بحث مي کند.

 از قديم تخته نيم لت و لت (توفال) سرو قرمز غربي چيزهاي مناسبي براي پوشاندن و مسقف کردن در خيلي از نواحي مخصوصاً در کالفرنيا، تگزاس و فلوريدا بوده اند که از جمله دلايل معروفيت آنها علت هاي زير مي باشد:

1-  سبکي وزن

2- راست تاري

3- عايق حرارتي بالا

4- مقاومت در برابر باد

5- جذابي و زيبايي

6- انطباق با سبک هاي معماري

بسياري از مالکين خانه ها توفال سرو را براي اينکه در برابر پوسيدگي دوام دارند انتخاب  مي کنند. در بعضي از نواحي سقف هاي سرو مي تواند بيش از 50 سال يا بيشتر دوام بياورد هر چند که در گرما و رطوبت جنوب عمر مفيد يک سقف چوبي کمتر از 15 سال است ولي از مسايل و مشکلات قابل بحث آنها مي توان به مشکل پوسيدگي، حلقوي شدن (پيچيدن) و شکاف برداشتن آنها اشاره کرد.

قيمت بالاي الوار سرو قرمز و پوسيدن مواد خام و نيز مشکل دست يافتن به مواد شيميايي که بتواند عمر مفيد انها را زياد کند باعث شده که گونه ناي چوبي متفاوت ديگري براي توليد نيم لت مورد احتياج باشد.

آزمايشگاه تحقيقات فرآورده هاي جنگلي تحقيق و ارزيابي در رابطه با گسترش نيم لت و توفال کاج جنوبي که مي توانست تمام مزايا  سرو را داشته باشد را شروع نمود. اما علاوه بر اين مزايا استحکام، دوام و زيبايي بسيار و حتي بهتر از آن قدرت خريد که براي مالکين خانه وجود دارد را مي توان برشمرد.

مراحل ساخت و به اجرا در آوردن لت هاي اره شده

در ابتداي کار تمرکز روي ايجاد قوانين درجه بندي براي ساخت وتوليد گذارده شد. در اوايل مطالعه مشخص شد که لت کاج براي هيچکدام از عمليات ساخت و يا اره شدن از نظر اقتصادي امکان پذير نمي باشد. پخش گره ها وکج تاري (الياف نامنظم و در جهت غير عمود) مانع از توليد آنها شد. آنها تصميم گرفتند کار را متمرکز روي اره کردن و برش دادن لت هاي مختلف با طول قدهاي متفاوت و عرض و ضخامت گوناگون بکنند.

به توفال هاي با ضخامت بن بالاي 8/3 اينچ  لت هاي باريک شونده مي گويند واين اصطلاحي است که در تمام طول بحث با اين اسم استفاده مي شود.

مطالعات اوليه درجه بندي

 هزاران لت باريک شونده کاج در معرض دو آزمايش زير قرار گرفتند:

الف- مدت طولاني درهواي آزاد بدون حفاظ

ب- در شرايط آزمايشگاهي وبا سرعت خشک شدن

نتيجه اين آزمايشات کمکي به توسعه وگسترش توليد است و مشخص مي کند که لت در زماني که نصب مي شوند هم از نظر ديد و هم از نظر استقامت تضمين شده هستند. تا اين زمان سازمان جنگل باني تگزاس 12 دفتر که با لت کاج مسقف شده، داشته است (تقريباً 50000 فوت).

 اولين سقف در اکتبر 1979 و آخرين آنها در ژوئن 1987 نصب شد. لتي که بوسيله اين سازمان توليد شده بود از الوارهاي جنگل هاي ايالتي استفاده شده بود. اکثريت لت ها از الوارهاي 4 تراش ( رگهجهاي عمودي و راست تار) بوده اند. هر کدام از عيوب مانند گره، حفره هاي شيرابه اي و کج تاري به ما در فرمول درجه بندي براي توليد و ساخت لت کمک مي کند و درجه بندي براساس اين عيوب انجام مي شود. بعد از 12 ماه از بکار گذاشتن و عرضه سقف ها براي علائمي از قبيل باد کردن، حلقوي شدن و ترک برداشتن بازرسي بعمل آمد. همانطور که انتظار مي رفت در لت چوب هاي برش مماسي شکاف ها قابل توجه و بادرصد بالايي وجود داشت و در چوب مماسي هرچه فاصله از مرکز لت بيشتر بود شکاف زيادتر و بزرگتر بود. با محدود کردن مقدار چوب مماسي و نيز قراردادن دور از مرکز لت حالت شکاف به حداقل مي رسد. بيشترين مشکلات در خصوصيات سقف ها که بوسيله لت انجام مي شد بشرح زير مي باشد:

1-  ترکهاي لت پهن (بالاي18 اينچ)

2-  حضور زياد گره

3-  چوب مماسي بيش از حد

4-  بدون شکل و يک فرم نبودن ضخامت بن

5-  تراکم کمتر از 4 حلقه در هر اينچ

قاعده درجه بندي

بنا به نتايجي که از آزمايش در هواي آزاد و در شرايط آزمايشگاهي گرفته شد توانستند يک مجموعه از مشخصات ساخت لت کاج با يک ديدگاه کامل و نيز مشخصات ساخت ماشين هايي که از ضمانت بالا و مقاومت خوبي پيروي کنند تنظيم کرد.

به دليل محدوديت هايي کد ساختماني که از سال 1980 تنها لت سرو آزاد براي پوشش سقف استفاده مي شد بيشتر شهرهاي با جمعيت بيشتر از 25000 نفر از يکي از مدلها تبعيت کرده اند:

1- کد ساختماني استاندارد

2- کد ساختمان هاي متحدالشکل

3- کد ساختمان هاي بنياني

در ديگر جاها اخيراً براي توسعه لت کاج مجبور شدند که در اين قانون ها دگرگوني پديد آورند و يک طرح با يک کد جديدي را ارائه دادند که مراحل آن تقريباً بيش از 3 سال طول کشيد.

از سال 1984 فشار بر روي بکار گيري لت کاج قرار دادند و حالا در هر 3 مدل کد اجازه استفاده آنها بجاي لت سرو داده شده است.

درجه بندي لت کاج زرد جنوبي

1- درازا اسمي 24 و 28 اينچ وبه اندازه  2/1- و2+ قابل اغماض است

2- لت بايد ازسطح بهتر درجه بندي شود

3- ضخامت بن تر 16/13 با 8/1- اغماض

4- مينيمم پهنا 4 اينچ و ماکزيمم 8 اينچ

5- گره ها به اندازه 10 و 5/7 اينچ مجاز نيستند. گره هاي مغزي مجاز نيستند. جمع گره هاي سالم متراکم روي نواحي سطوح در معرض هوا در 5% طول لت در هر دسته تا حدود 1- 5/0 مجاز است. ماکزيمم جمع گره هاي نواحي سطحي 2 اينچ پذيرفته مي شود. گره در بعد عرضي شمرده مي شود. گره هاي ميخي کلاً مردود مي باشد

4- حفره هاي شيرابه اي، مغز تيره و سوراخ مجاز نمي باشد.

6- خميدگي لت نبايد 2/1 اينچ نسبت به سطح تراز در طول لت بيشتر باشد.

7- انحراف الياف روي لت نبايد بيش از اندازه تجاوز کند.

8- لت ها ميجتوانند شامل برش مماسي نيز باشند اما نبايد 5/1 اينچ از مرکز لت تجاوز کند.

9- چوب فشاري واضح مجاز نيست.

10- فساد چوب برون  در رو ويا پشت آن مجاز نيست.

11- متوسط حلقه هاي سرتاسر روي لت بايد 6 اينچ يا بيشتر باشد.

12- دل باختگي (لکه آبي) خيلي کم مجاز است.

در کارخانه هر دسته از لت ها از لحاظ درجه، سازنده، گونه، علامت تجاري سازمان بازديدکننده بر چسب مي خورند.

مواد حفاظتي(وسايل حفظ و نگهداري)

از زماني که ديگر کاج جنوبي در مقابل عوامل پوسيدگي و حمله حشرات بطور طبيعي مقاومت نکردند به اين نتيجه رسيدند که براي دوام، قدرت و توانايي بيشتر لت کاج به مواد محافظت کننده نياز است.

محافظت بوسيله تحت فشار قرار دادن و آغشته کردن با موادنتايج اوليه از اين آزمايش روي لت اميدوار کننده ولي کاملاً رضايت بخش و مؤثر نبود و اشکال عمده بر سر عدم نفوذپذيري ماده حفاظت کننده بود. با دانستن اينکه در حين نصب سقف تعدادي از لت ها شکافته و يا چوب در معرض فرسايش قرار مي گرفت ونيز بيم آن مي رفت که لت بطور يکنواخت و منظم بريده و نصب نگردد پس بنابراين اين سئوال مطرح شد که سطح نگهدارنده براي اطمينان حاصل نمودن از راندمان پوسيدگي چيست. با در نظر گرفتن اين فکر سعي در يافتن يک خط مشي يا کد تأييد شده انجام شد.

هر سه مدل از روش فشار و آغشته سازي با ماده حفاظتي طبق استاندارد AWPBو استاندارد LP₂ و LP₃ (arsenicals pentachlorophenol)

در محلول روشن.

اکثريت کارخانجات با استاندارد  LP₂کار مي کنند در جنوب از آرسينيت مس رنگي استفاده مي نمايند در بيشتر موارد لت هايي که با روش تحت فشار قرار دادن عمل مي کنند توسط افراد متخصص و مجاز که قبلاً در کار و تجارت حفظ توليدات چوب مثل چوب الواري و تخته لايه بوده اند انجام مي شود. وقتي که دسته هاي لت کاج مورد عمل قرار مي گيرند روي آنها طبق ماده استفاده شده براي حفظ و نگهداري مارک زده مي شود. اين نشانگذاري توسط شرکت ها برسميت شناخته شده همچون TP (اداره نظارت بر توليدات چوب) يا SPIB (دفتر نظارت کاج جنوبي) که در سرتاسر کشور مبنايي بر نظارت بر توليدات و کيفيت چوب دارند انجام وظيفه مي کنند.

توفال هاي با برش مماسي

اکثريت توفال ها سرو که در شمال غربي اقيانوس آرام توليد مي شوند بشکل عمودي بريده مي شوند در آنجا توفالهاي عمودي در وضعيت راست تاري قرار مي گيرند.

برش عمودي و مماسي توسط شخصي انجام مي شود که هم اره کرده و هم توفال ها را برش مي دهد.

توفال ها توسط شخص اره کننده درجه بندي شده و توسط شخصي که آنها را جمع آوري مي کند  به داخل يا روي ميز روان قرار مي دهد. برش هاي مماسي بشکل گسترده در جنوب در اوايل سالهاي 1900 براي توليد توفال ها (تخنه لت) کاج، بلوط و سرو براي بازارهاي محلي استفاده مي شد. برش مماسي نسبت به ماشيني که بطور راست يا  عمودي مي برد فرق مي کند در آن توفال هاي عمودي بشکل عمودي از مقابل اره عبور مي کند.

مطالعات اوليه نشان داده که اگر چه برش مماسي نسبت به ماشيني که بطور راست برش مي دهد امن تر و مطمئن تر است اما کندتر و نياز به افزايش افراد بيشتري براي برش همان لت است

بسته بندي و حمل

 لت تازه برش خورده در قالبجهاي استاندارد 18 اينچ همانطورکه در کارخانه هاي توفال سرو وجود دارند بسته بندي مي شوند. لت ها در مسيرهاي پيوسته بسته بندي مي شوند.

16 دسته از لت 24 اينچ با 20 دسته از لت 18 اينچي مي تواند  روي پالت با استاندارد 42-48 اينچ براي خشک کردن يا حمل کردن به کارخانه برده شود. اين اندازه پالت باعث حمل راحتجتر ادوات سيلندي به قطر 6 فوت استاندارد است. حمل دسته هاي لت بلافاصله بعد از درجه بندي شدن مشکل شل شدن و لق شدن دسته ها را در خلال خشک شدن و تحويل آن در محل حفظ و نگهداري به حداقل مي رساند.

 خشک کردن در يارد در مقابل خشک کردن بوسيله کوره

قبل از استفاده از مواد محافظ بايد لت را تا MC % 19 خشک کنند تا عمليات حفاظت براحتي انجام گيرد.

خشک کردن در يارد:

در خلال ماههاي تابستان مشخص شد که لت هاي برش خورده تا زيرMC %20 در 45 تا 65 روز
مي توانند خشک شوند ود رماههاي زمستان 120 تا 160 روز هم بطول مي انجامد و بخاطر طولاني شدن زمان و مدت خشک شدن که باعث انبار نمودن و مشکلات حمل ونقل و نيز هزينه زياد ذخيره سازي مي شود لزوم به خشک کردن توسط کوره را ايجاب ميجکند.

خشک کردن بوسيله کوره:

پالتجهاي لت را مي توان با استفاده از کوره استاندارد و تنظيم شده براي هر کاج به اندازه  1-2 اينچ بکار برد. نتايج از مراحل تست وآزمايش نشان ميجدهد جريان کافي هوا از طريق دسته هاي چوب را مي توان حاصل نمود و لت ميجتواند بطور يک شکل يا به يک سطح  MC % 19 يا کمتر خشک شود

آغشته ساختن توام با فشار

بدنبال خشک کردن توسط حرارت (کوره) لت توسط مواد حفاظت کننده آغشته مي شود که اين به منظور کسب اطمينان در مورد مقاومت در برابر فرسايش و نيز هجوم حشرات انجام مي شود. درست مشابه سرو قرمز، لت کاج به آساني با استفاده از سلول پر محافظت مي شود .

توصيه هاي ساختمان سازي:

لتي که بطور باريک رو به بالا برش خورده و تحت فشار قرار گرفته روي سکوي محکم و بزرگ با استفاده از نمدهاي لايه لايه 15 يا 30 پوندي نصب و سوار می شود اين سيستم نوار لايه لايه بطور استاندارد مي باشد که لت سرو بوسيله آن نصب مي شود.

لت کاج را مي توان با استفاده از بست هاي آهني 2 اينچي (پيچهاي Uشکل ) يا ميخجهاي شماره 6 گالوانيزه معمولي محکم و پيچ کرد.

مهره هاي u شکل براي لت سرو يا توفال آن توصيه نمي شود وعلت آن اين است که از وسط ميل به افتادن مي کند و باعث هرز شدن يا ريزش آن بمرور زمان مي شود.

ميخکوبي

هر لت را با دو ميخ مقاوم (مقاوم در برابر زنگ زدگي که جنس آن آلومينيوم ويا استيل باشد) محکم مي کنند. نفوذ کامل در داخل تخته توسط ميخ لازم و اساسي مي باشد. ميخ 2تا 6 اينچ کفايت مي کند اما ميخ بزرگتر براي لت هاي با ضخامت بيشتر و يا جاهايي که فضاي خالي دارد لازم است. ميخ بايد طوري کوبيده شود که چوب متلاشي نشودپيچ و مهره فلزي  uشکل گالوانيزه بعنوان جانشين ميخ نيز ممکن است مورد استفاده قرار گيرد.

فرآورده هاي قالبي چوب ورزاليت

مواد اوليه اي اين فرآورده از همان موادي است که در ساخت تخته خرده چوب استفاده مي شود با اين تفاوت که از تراشه هايي که بلند و نازک است بيشتر استفاده مي شود. در فرايند توليد ورزاليت خرده چوب هاي آغشته به چسب ابتدا در پرس های مقدماتي ودر حالت سرد قالب گيري مي شود و سپس وارد پرس گرم خواهند شد. البته در بعضي موارد نيز مستقيم وارد پرس گرم ميجشوند. چسب مورد مصرف رزين اوره فرمالدئيد است ولي از ساير رزين ها نيز استفاده مي شود.

مواد اوليه پس از پرس سرد به داخل قالب هايي که دماي 130- 175 درجه سانتي گراد دارند منتقل مي شوند. فشار مورد نياز بينMpa 5/1 تا 10 متغير است. عمليات روکش کاري در مرحله پرس گرم است که مي توان ورزاليت را با فيلم پلي استر، کاغذهاي آغشته به رزين فنل يا ملامين، روکش هاي چوبي نازک و يا مواد ديگر مناسب روکش نمود.

زمان پرس بستگي به: 1- ضخامت 2- دانسيته 3- روکش مورد استفاده دارد و بين 1 تا 10 دقيقه متغير است.  سپس ورزاليت ها در حالي که دو سطح و لبه آنها فرم نهايي خود را يافته اند از پرس گرم خارج مي گردند بعد از اين مرحله، مرحله کليماتيزه شدن است که قطعات مورد نظر مثل ديوار کوب، صفحه رو ميز، سيني و پانل هاي مورد مصرف در کابينت سازي بايستي نسبت به رطوبت و کاهش تنش ها متعادل شوند.

روش گرم کردن قالبها در فرآيند ورزاليت، روش هدايت گرما از صفحات پرس است. ولي در مورد قالب هاي بسيار بزرگ از گرم کننده هاي مکمل نيز استفاده مي شود.

همانند واحدهاي توليد پانل هاي چوبي با پرس مسطح در فرايند توليد ورزاليت هم بايستي درجه اتوماسيون بالا باشد. در اين پروسه ابتدا خرده چوب ها آماده، خشک و درجه بندي مي شوند سپس در دستگاه مخلوط کن پيوسته قرار گرفته در آنجا عمليات چسب زني آغاز مي گردد و کيک مورد نياز را با توجه به نوع محصول و قالب توليد مي کنند در اين مرحله براحتي مي توان نوع قالب ها را تغيير داد و محصول جديدي با توجه به درخواست بازار توليد نمود پس مي توان گفت در فرايند توليد فرآورده قالبي ورزاليت تنوع طرح و ابعاد فراورده يکي از ويژگي هاي عمده آن بشمار مي رود.

کوتاه وخواندني

 اگر دوست داريد پول کمتري را براي چوبي که در مغازه ها بصورت تماشايي جلب توجه مي کنند داشته باشيد و از کار کردن با آن لذت ببريد در اينجا خواهم گفت که چطور اين کار را مي توانيد انجام دهيد در حاليکه داشتم يک تنه درخت را قطع مي کردم ناگهان از اره برقي من جرياني از مايعي به رنگ خون که شلوار مرا پوشاند فوران کرد.

اطرافيان که در کنار من بودند فرياد زدند داري خونريزي ميکني البته خوشبختانه اتفاقي نيافتاده بود در واقع اره برقي به يک رگ غني از دانه هاي قرمز رنگ که در تنه هاي درخت هاي بزرگ وجود دارد اصابت کرده بود.

سردبير باهوش قسمت طراحي نشريه wood از آن چوب کوزه ي زيبايي ساخته است.

اختيارات زياد است مي توانيد يکي از تنه ها را به يکي از کارخانجات محلي برده و آن را به قطعات کوچک تبديل کنيد و يا حتي شما مي توانيد چوب را به يکي از اندازه هاي کوچکي که نياز داريد قطع کنيد البته براي خشک کردن چوب يک سال زمان لازم داريد در اين مدت مي توانيد براي آن تصميم بگيريد و برنامه ريزي کنيد. يک سرمايه گذاري زودتر از موقع و تلاشي براي مطمئن شدن از سود.

مجبور نيستيد براي پيدا کردن يک چوب جالب ميان تمام چوب ها برويد تا يک چوب فوق ارزان بخريد براي مثال يکبار در خانه اي در مرکز شهر يک چوب ضايعاتي به ابعاد 1×4 پيدا کردم قيمت آن بسيار پايين بود با خوشحالي آن را خريدم. چوب پرزداري بود آ نرا خشک کردم به قطعات کوچکتر بريدم از قسمت درازاي آن براي درپوش واز کناره هاي آن يک جعبه هديه ساختم اين تجربه به من نشان داد که براي پيدا کردن چوب مجاني يا خيلي ارزان و قابل استفاده کردن آن راه هاي زيادي وجود دارد. پس پيشنهاد نمي کنيم براي خريد چوب به مغازه هاي گران قيمت برويد بلکه توصيه مي کنيم با خلاقيت و فکر سعي در تهيه چوب بصورت ارزان اقدام کنيد. با استفاده از ضايعات چوب هايي که در خانه ها وجود دارد و قطعاتي از درختاني که بيهود در کناري افتاده اند استفاده کنيم.

1- brian Buchanan  لت کاج جنوبي1981 texas forest serv

2- فردوسي زاده حميد 0 سمينار 1370. دانشگاه تهران

3- دوست حسيني .کاظم - صفحات فشرده چوبي.انتشارات دانشگاه تهران.1380

4- مجله wood شماره 155 May 2004