|
شیوه طراحی سؤال
فن پرسش کردن
پرسش کردن یکی از قابل انعطافترین تدابیر آموزش است هنگامی که در آموزش از
پرسشها به شیوهای ماهرانه استفاده شود، وسیله رسیدن به بسیاری از
هدفهای آموزش قرار میگیرد و نتیجهبخش خواهد بود. گفته میشود که خوب
پرسیدن خوب درس دادن است.
ـ انواع پرسشهای شفاهی
۱. پرسش حافظه: برای یادآوری نکات مهم و یا برای تمرین و تأکید بر مسائل به
کار میرود این نوع پرسش همراه با ارائه درس بوده و برای خلاصه کردن درس
یا سنجش میزان استنباط و درک شاگردان در پایان تدریس یک درس مورد استفاده
قرار میگیرد.
۲. پرسش انگیزش فکر: این پرسش استعداد شاگردان را بر میانگیزد تا از
اطلاعات خود برای حل مسائل استفاده کنند این نوع پرسش مستلزم تفکر تعمق و
نتیجه آموزش صحیح است. پرسش خوب پرسشهایی است که افکار دانشآموزان را بر
میانگیزد و شاگردان نمیتوانند این گونه پرسشها را بدون تعمیق و تفکر
پاسخ دهند زیرا مستلزم قضاوت تجربه و تحلیل مقایسه و درک و استنباط است.
تهیه پرسشهای مناسب
۱. پرسش باید ساده بیان شود و از زبانی که فهم آن برای شاگردان آسان باشد
استفاده شود.
۲. به صورت صریح گفته شود و جواب قطعی بخواهد تا راه زیادهگویی را مسدود
کند.
۳. به صورت صحیح گفته شود و در آن عبارات فارسی مناسب به کار رود.
۴. شکل مشخصی داشته باشد.
۵. متناسب با سن تجربیات و استعداد شاگردان تهیه شود.
۶. با هدفها و منافع شاگردان در ارتباط نزدیک باشد.
فن پرسش کردن معلم در کلاس
پیشنهادهای زیر به عنوان راهنمایی برای روش خوب پرسش کردن ارائه میشود.
۱. پیش از اینکه بخواهید که شاگردان پاسخ دهند پرسشها را در کلاس مطرح
کنید.
این روش دارای فواید زیر است
الف: توجه همه شاگردان کلاس را جلب میکند.
ب: به هر یک از شاگردان کلاس فرصت میدهد که پاسخی آزمایشی برای پرسش مطرح
کنند.
۲. تا آنجا که ممکن است پرسش را بین اعضای کلاس تقسیم کنید.
۳. برای تنظیم پاسخها وقت کافی بدهید.
۴. گاهی از شاگردانی که توجه کافی به کلاس ندارند پرسش کنید.
۵. شاگردان را به پرسش تشویق کنید گاهی پرسشهای پیش پا افتادهای مطرح
میکنند ولی بر طبق یک قاعده کلی پرسشها معرف علاقه به کار مورد نظر و
کامل کننده فن آموزش است که معلم به کار میگیرد.
۶. از شاگردان بخواهید هنگام پاسخ دادن به شما جملاتی کامل با دستور زبان
صحیح، به کار برند.
۷. پاسخهایی را که منجر به بحث در مسائل خارج از موضوع میشوند را حفظ
کنید.
۸. پرسش ها را با آهنگ مکالمه طبیعی مطرح کنید نه بسیار بلند و نه بسیار
کوتاه
۹. پرسشها باید به ترتیب و بر حسب اولویت پشت سر هم مطرح شوند تا هماهنگی
و تداوم درسی حفظ شود.
هنگام پرسیدن باید از نکات زیر پرهیز کرد.
۱. پرسشهایی که پاسخ آنها بله یا نه است.
۲. پرسشهای دو برابر (دو پرسش در یک پرسش)
۳. پرسشهای طولانی و پیچیده
۴. پرسشهایی که حدس و گمان میآورند.
۵. پرسشهای مبهم
۶. پرسشهایی که عین عبارت کتاب است.
۷. پرسشهایی که پاسخ را پیشنهاد میکنند.
۸. نامیدن شاگردان طبق قاعدهای معین.
۹. تکرار پاسخهای شاگردان
۱۰. پاسخ معلم به سؤال پیش از اینکه وقت کافی برای دادن پاسخ به شاگردان
بدهد.
۱۱. مطرح کردن پرسشهای بسیار زیاد.
۱۲. پرسیدن زیاد از شاگردان ممتاز کلاس
۱۳. اجازه دادن برای پاسخ گروهی
۱۴. موکول کردن پرسش به پاسخ داوطلبان
۱۵. گفتن جملات عامیانه در مقابل پاسخ شاگردان
انواع پرسشهای کتبی (امتحان)
امتحانات کتبی را میتوان به دو دسته تقسیم کرد. ۱. امتحانات تشریحی. ۲.
امتحانات تستی.
امتحانات تشریحی و تستی بحثهای زیادی در مورد استفاده یا عدم استفاده از
امتحانات تشریحی و تستی در مدارس صورت گرفته است. اما این بحثهای یکجانبه
به جایی نخواهد رسید نه امتحانات تشریحی و نه آزمونهای تستی هیچ یک را
نمیتوان به موارد رضایت بخش به عنوان تنها وسیلهی اندازهگیری پیشرفت
تحصیلی شاگردان به کار برد. هر یک از این دو نوع امتحان محاسن و معایب و
موقعیت مخصوص به خود را دارد. نکته اینجا است که هر یک از انواع مطرح شده
را در مواردی که محاسن آن به حداکثر و معایت آن به حداقل میرسد به کار
ببریم.
معایت و محاسن امتحان تشریحی
۱. هر شاگرد پاسخ خود را خود ترتیب میدهد.
۲. پاسخی به خط و زبان شاگردان نوشته میشود.
۳. تعداد پرسشهای امتحان محدود است.
۴. درجات درستی پاسخ متفاوت است.
انواع امتحانات تستی
۱. صحیح و غلط
۲. انتخابی
۳. کامل کردنی
۴. جور کردنی (ارتباط متون ۱ با متون ۲)
معایب و محاسن امتحان تستی (نقطهی مقابل مطالبی است که برای امتحانات
تشریحی یادآور کردیم)
۱. عمل کاملاً مشخص.
۲. آزمایش شونده از بین پاسخهای مختلف یکی را انتخاب میکند.
۳. نمونه پرسشها وسیع است.
۴. پاسخ صحیح پرسشها قبلاً مشخص میشود.
برگرفته از: یک روش تدریس مناسب
نویسنده: آقای دکتر حاسبی
جلد: ۱
ارزشیابی
ارزشیابی یکی از ارکان عمده در برنامهریزیهای آموزشی و پرورشی است. به
وسیله نتایج حاصله از ارزشیابی میتوان درباره میزان دستیابی به هدفها در
برنامهریزی درسی یا آموزشی قضاوت کرد.
ارزشیابی امری است کیفی که براساس دادههای حاصل از اندازهگیری به دست
میآید.
در سادهترین تعریف اندازهگیری را میتوان چنین بیان کرد: نسبت دادن کمیتی
به صفتی در یک جسم یا فرد معین
مراحل اندازهگیری
تعریف صفت مورد اندازهگیری، تعیین وسیلهی اندازهگیری، مشخص ساختن مقیاس
برای آن و ابزار را اندازهگیری در علوم تربیتی به طور عمده عبارتند از:
آزمون مشاهده، مصاحبه و تهیه پرسشنامه آزمون، وسیلای است برای اندازهگیری
نمونهای از رفتار فرد.
هر چه در نمرهگذاری آزمون نظر شخصی مصحح کمتر تأثیر داشته باشد نتیجه عینی
تر است و عینی بودن بستگی به وقت تصحیح، شیوهی تهیهی آزمونها، نحوهی
اجرا و پارامترهای دیگر دارد.
با توجه به اینکه هدفهای آموزش علوم تجربی در سه قلمرو تعیین شدهاند،
آزمون بیشتر برای ارزشیابی «کسب دانستنیهای ضروری» مورد استفاده قرار
میگیرد. که براساس نتایج آن میتوان میزان پیشرفت تحصیلی یا استعدادتحصیلی
دانشآموزان را تعیین کرد.
برای اندازهگیری هدفهای دیگر آموزش علوم یعنی «کسب نگرشها و مهارتها»
از راههای دیگر مانند: مشاهده، مصاحبه و تهیهی پرسشنامه استفاده میشود.
در صورتی که از همهی ابزارها استفاده شود و نتایج به دست آمده به خوبی
تجزیه و تحلیل گردد، نتایج اندازهگیری رفتارها، قابل اعتماد خواهد بود.
اهمیت و لزوم ارزشیابی
اهمیت ارزشیابی وقتی مشخص میشود که اثرات نتایج آن را در کار معلم،
دانشآموزان، برنامهریزان درسی مؤلفان کتابهای درسی و مدیریت آموزشی
درنظر بگیریم. ارزشیابیهای هدفمند و حساب شده علاوه بر مشخص کردن تنگناهای
آموزشی و پرورشی، برای برطرف ساختن آنها نیز پیشنهادات و راهحلهای مؤثری
را ارائه میدهد.
معلم و ارزشیابی
معلم میتواند براساس تجزیه و تحلیل نتایج ارزشیابی در مورد شروع درس جدید،
تصمیم بگیرد. با توجه به اینکه آموختن جریانی پیوسته است و موفقیت در هر
مرحله به کارآیی مرحلهی قبلی بستگی دارد، در نتیجه در صورتی که نسبت قابل
ملاحظهای از دانشآموزان آمادگیهای لازم را کسب کرده باشند، میتوان درس
جدید را برای آنها شروع کرد.
معلم به کمک ارزشیابیهای مرحلهای، هدفهای تدریس را در هر درس برای
دانشآموزان مشخص میسازد. بهتر است که معلمان همواره نکات کلیدی و عمده را
موضوع پرسش قرار دهند تا دانشآموزان هم به آنها توجه کنند و در همان راستا
خود را آماده سازند.
نکتهی دیگر آنکه معلم با استفاده از نتایج ارزشیابی به کاستیهای احتمالی
و نقاط ضعف و قدرت روشهای تدریس خود پی میبرد و به اصلاح آنها همت
میگمارد. کم نیستند کسانی که ضعف تحصیلی دانشآموزان را تنها ناشی از
کمکاری و تنبلی خود آنها میدانند در صورتی که متغیرهای گوناگونی در
یادگیری دانشآموزان تأثیر گذارند.
بنابراین معلم به کمک ارزشیابی
۱. به تفاوتهای فردی دانشآموزان پی میبرد و در رابطه با آنها تدابیر
لازم را تدارک میبیند.
۲. در صورتی که اکثر دانشآموزان در مبحث معینی اشکال داشته باشند، به
تدریس مجدد درس میپردازند.
ارزشیابی و دانشآموزان
در صورتی که ارزشیابی به نحو مطلوب انجام گیرد، به طور مستقیم در بهبود
یادگیری دانشآموزان مؤثر واقع میشود زیرا:
۱. ضمن ارزشیابیهای مستمر (مرحلهای) دانشآموزان به مطالعهی گام به گام،
منظم و پیگیری عادت میکنند.
۲. دانشآموز به نقاط ضعف خود پی برده و آنها را برطرف میسازد و برای
مراحل بعدی اعتماد به نفس بیشتری پیدا میکند.
۳. با تهیهی پرسش از سطوح مختلف یادگیری (درک، کاربرد، تجزیه و تحلیل
و...) ذهن دانشآموزان با اصول و مفاهیم عمده درگیر میشود، ورزیدگیهای
لازم را کسب کرده و با شیوهی درست اندیشیدن آشنا میشوند.
۴. ارزشیابی نباید به عنوان وسیلهای برای تهدید و ارعاب دانشآموزان و
برچسب زدن به آنها صورت گیرد تا دانشآموزان بدون اضطراب در آزمونها شرکت
کنند به قابلیتها و استعدادهای خود پی برده و از آنها در انتخاب رشتههای
تحصیلی و شغلی آینده سود میبرند.
برگرفته از: (گامی فراتر در آموزش علوم)
نویسنده: محمدعلی شمیم و پرویز امینپور
انتشارات: شباهنگ
سال انتشار: ۱۳۸۲
جلد: (تک جلدی)
|