عربی

چرا باید زبان عربی را بیاموزیم

روش تدریس فعل

جملات کاربردی

آشنایی با مکالمه زبان عربی در دوره راهنمایی

نمونه های روش تدریس

نام درس : عربی پایه اول راهنمایی از صفحه 58 الی 68

موضوع : اسم مثنی

مدت زمان تدریس : 15 دقیقه ، مدت کلاس 25 دقیقه

نام و نام خانوادگی : زهرا ثابت ایمانی م 11

رشته تحصیلی : فوق دیپلم دینی و عربی

محل تدریس : راهنمایی مکتب قرآن.

تاریخ تدریس : 25/10/82

موضوع : مثنی

اهداف کلی : از دانش آموز انتظار می رود پس از پایان درس :

1) با مفهوم مثنی آشنا گردد.

2) با ساخت مثنی آشنا گردد.

3)با اسم اشاره آشنا گردد.

4) با کلمات جدید درس آشنا گردد.

اهداف رفتاری :

1-1)   اسم مثنی را تعریف کند.

1-2 )  چند اسم مثنی بسازد و مثال بزند .

1-3 )  بتواند اسم اشاره اسم مثنی را بکار ببرد .

2-1 ) کلمات درس را معنی کند.

2-2 ) متن درس را ترجمه کند .

رفتار ورودی :

1) به چه کلماتی اسم گفته می شود ؟

2) منظور از مثنی چیست ؟

3) موارد استفاده از اسم مثنی چیست ؟

4) آیا می دانید اسم مثنی چگونه ساخته می گردد ؟

5) آیا می دانید اسم اشاره به چه شکل است ؟

لوازم کمک آموزشی :

کتاب اول راهنمایی ، چارت ، پوستر ، اشیاء برای نشان دادن اسم مثنی

روش تدریس :

 توضیحی ، اکتشافی ، مباحثه ( بحث گروهی) ، روش نمایشی

 مراحل تدریس :

گام اول : مقدمه و آمادگی ، حضور و غیاب ، سلام و احوال پرسی ، آمادگی جو کلاس، آزمون ورودی.

گام دوم : موضوع درس :شناخت اسم مثنی ؛ هدف از آشنا شدن ، اشکال مختلف اسم و کاربرد آن در موارد گوناگون .

گام سوم : تدریس مثنی و شیوه ساخت آن.

گام چهارم : قرائت متن درس ، ترجمه آن توسط دانش آموزان .

گام پنجم : ارزشیابی بعد از درس .

                    برگ سبزی تحفه ی درویش                                                                           

جهت مردمان خیر اندیش

                طرح و اجرای از

مریم بانو گیتی نما

  دبیر عربی مدرسه راهنمایی حجاب

پیش گفتار

در بحث طراحی آموزش و روش تدریس از آن زمان که سومریان از کشور ایران نخستین جایگاه آموزش را پایه گذاری کردند ، طریق آموزش معلم به شاگرد نیز آغاز گشت ، اما آنچه موجب تاسف می شود، آن است که ایرانیان چه قبل از اسلام ( که آغاز کننده ی راه آموزش بودند؟) و چه بعد از اسلام آوردن ، هرگز به فکر و اندیشه مکتوب کردن ، آنچه دریافته اند و بدست آورده اند نبوده اند و آنچه غرب را از نظر تعلیم و تربیت برما تفّوق داد، در همین جاست، آنچه هم،ت کردیم و بدست آوردیم ، آنها مکتوب کردند به شور و مشورت گذاشتند، برای بررسی دست آوردها سمینارها و کمیسیون ها گذاشتند و نوشتند و نوشتند تا به این درجه نایل آمدند که هزاران دانشمند علم و تعلیم و تربیت درآن دیار بپاخاستند و ره توشه ی گران بهای بدست آمده از شرق و به خصوص تبار ایرانی و بعد مسلمان را به دقّت حفظ کردند و بنایی ارزشمند از روش های گوناگون راه یابی به فکر و مغز انسان ها ساختند. روش هایی همچون شیوه ( مادام مونته سوری ) که اولین روش تدریس از کشور فرانسه است و بر پایه معلم محوری استوار است بعد از این روش که از سال 1920 تا سال 1940 ( از دوره ی رنسانس اروپا پیوسته غرب به دنبال شیوه مناسبی در تدریس بود ولی نظم و انسجام کار از سال 1920 آغاز گشت )

ودر نهایت پیاژه ( از تبار مردم سویس نه تنها پژوهشگر و روانشناس عصر حاضر است ، بلکه دانشمند بزرگی است که برای دست یافتن به یک جهان بینی علمی متناسب با پیشرفت قرن معاصر در پی ریزی شناخت شناسی جدید راهی دراز پیموده است و در دهه ی (1950-1940 ) آثار مهمی در باره ی دوره ی سن آموزشگاهی توسط

 ( پیاژه ) انتشار یافت ودر سال 1955 پس از نزدیک به چهل سال پژوهش ابتدا در زمینه زیست و سپس روانشناسی ژنتیک شرایط تاسیس مرکز شناخت شناسی ژنتیک برایش فراهم آمد که همه ساله دانشمندان رشته های مختلف علمی از نقاط مختلف جهان دراین مرکز گردد همه می آیند تا به تحقیق و هماهنگ ساختن نقطه نظرهای خود در زمینه ی شناخت شناسی بپردازند. مجموعه ی انتشارات این مرکز منحصر به فرد در جهان علمی ترین و غنی ترین مجموعه ی شناخت شناسی جدید را تشکیل داده است.) آثار پربار پیاژه عبارتند از: پیدایی هوش ، ساختمان واقعیت. کلیات منطق در این نگاشته ها (باربل اینهلدر) با پیاژه همکاری داشته است) و شناخت زیست شناس و شناخت و ساختی نگری هشیار شدن و موفق شدن ، و فهمیدن و تعادل جویی ساختهای شناختی ، رفتارهمچون محرک تحول ، نظریه های زبان و نظریه های یادگیری ( مباحثه بین پیاژه و نو آم چامسکی ) و اشکال ابتدایی دیالتیک.

در آخرین سال های زندگی (پیاژه) انجمنی به کوشش دانشمندان و طرفداران او تحت عنوان انجمن ژان پیاژه تاسیس شد در حالیکه در خصوص آثار ارزنده ی او ونقد و بررسی و بسط روش او در اروپا و آمریکا هربار کنفرانس و سمیناری برپاگردید.

همه ی آنچه از نظرتان گذشت بخشی از همت غرب در راه درک و گردآوری تفکّر مکتوب و سپس کاربردی کردن مطالبی است که دانشمندان علم وتعلیم و تربیت بدون خود نگری در نهایت تلاش و همفکری و مطالعه و آزمایش و بازتاب دریافت ها کسب کردند و در اختیار جهانیان قرار دادند( دو عملکرد آنان میتواند برای ما سرمشق باشد که در تالیف کتب درسی و تاسیس پژوهشکده های گوناگون دریابیم که برای پر باری اندیشه و پژوهشگری معلمان و ایجاد این شوق در ایشان چه کرده ایم ؟ تا چه حد در زمینه کاوش عملی و ایجاد زمینه برای بهبود روش های تدریس و مهارت شغلی ایشان گام برداشته ایم؟ آیا همین قدر که از ایشان انتظار داریم و پی در پی طرح نو و روش نو از آنها می طلبیم زمینه های راه یابی به این طرح ها و روش ها را نیز فراهم آورده ایم؟

آنچه گذشت منتظر گاهی بود از کوشش متفکران تعلیم و تربیت غرب و نحوه ی راه یابی آنان به اینم جایگاه رفیع در امر یاد دهی و یادگیری که پژوهشی بالنده و عمیق انجامید و در اختیار دیگر افراد همگروه و همگرده قرار گرفت و دراین تلاش دانشمندان این علم هرگز تک روی و خود محوری را شایسته نداشتند که این رمز موفقیت آنان در تعلیم و تربیت و یافته های علمی در هر زمینه ای است.

و اما روش من در ارایه درس عربی که در صفحات بعد خواهد آمد براساس روش انسان گرایانه ( رشد انسانی در زمینه های اجتماعی و اخلاقی و مکتبی ) است توجه به موارد زیر جهت اجرای این روش پیشنهاد می شود.

1- ایجاد زمینه برای برنامه ریزی و خود راهبری دانش آموز در یادگیری( تصمیم گیری آنچه می خواهد یاد بگیرد.)

2- ایجاد زمینه فعالیت های یادگیری برای دانش آموزان در زمینه صفات انسانی ( تقویت قدرت انتخاب، افزایش میزان انعطاف پذیری در موقعیّت های یادگیری ، فضا سازی جهت برقراری ارتباط صمیمانه در یادگیری مشترک و بین فردی ، تاکید و تسلط در خصوص مهارت های فرایندی، تاکید بر مفهوم سازی و توسعه دیدگاه های تازه ، در زمینه پرسش و پاسخ ، تقویت توانایی حل مساله از طریق مواجه شدن با مسائل و ارایه راه کار برای حل آنها ، ذایجاد زمینه هایی برای بروز استعداد ، خلاقیت ، توجه و کوشش در بازبینی و ارزیابی یادگیری ها افزایش میزان تحمل و بردباری در مقابل نقادی دیگران ، ایجاد زمینه مناسب جهت ابراز احساسات و تشویق ایده های برتر در کلاس ، تعالی دانش آموزان و تقویت روحیه خداجوئی در ایشان وجلب توجه آنان به نکات انسانی درس.

روش تدریس بر اساس انسانگرایی (رشد شناختی ، اجتماعی)

موضوع مورد تدریس ( الدّرسُ السّادس ) لا تیاس

اقدامات قبل از تدریس

مرور بر درس و یافتن و نکات علمی و اخلاقی و اجتماعی درس ، تعیین سوالاتی جهت آغاز تدریس حین تدریس و مرحله پایانی تدریس تعیین تکلیف برای دریافت بیشتر درس و برانگیختن روحیه پژوهشگری در دانش آموزان در خارج از کلاس ، تهیه تصویر کتاب و مطالبی اخلاقی و اجتماعی در خصوص (متون و قواعد )

آغاز تدریس

معلم: سلام علیکن: شاگردان : علیک السلام معلم : کیف حالکن  شاگردان : بحمدا... شکر او انت؟

معلم : انا بخیر شکراًلله

معلم:

از اینکه یکبار دیگر شما را می بینم خوشحالم و مثل همیشه از همه شما می خواهم که در تدریس امروزیار من باشید.

مثل اینکه گروه ها با آمادگی کامل در کلاس حاضرند چه خوب!

درس امروز چه بود (دانش آموزان در گروه های مختلف تابلوهای مختلفی همراه با تصاویر متفاوت و با جمله لا تیاس برروی آن بالا می آورند.)

معلم : باور نمی کنم باز هم مانند همیشه پژوهشگر بودید ! خوب من هم چیزهایی برای ارایه دارم و تصاویر و مطالب خود را در مورد متن درس ( لغت و ترجمه آن ) و قواعد ( کارت هایی بسیار ابتدایی از فعل مضارع به شاگردان نشان می دهد( باید سعی شود که معلم برتری اندیشه خود را در ارایه تصویر و مطلب در حد امکان در نزد شاگردان مطرح نکند)

معلم: خوب کدام گروه در آغاز کلاس با من همراهی خواهد کرد؟ ( گروه ها می توانند اسم هایی مانند : سماء ورده  و لولو و نجمه، داشته باشند گروه سماء داوطلب همکاری میشود.

معلم: ابتدا سئوالی که از دروس قبل کرده اید به گروههای دیگر ارایه کنید.

سوالات ارایه شده توسط دانش آموزان :

1-       ازبین فعل های زیر فعل مضارع را مشخص کنید.

2-       فعل مضارع در صیغه های مخاطب چگونه ساخته می شود؟

3-       فعل مضارع در صیغه های مخاطب چگونه ساخته می شود؟

بعد از پایان خواندن سئوال گروه ها به سرعت شروع به یافتن پاسخ می کنند و گروهی که اولین بار ورقه پاسخ را بالا می برد. برنده است بقیّه گروه ها نیمی از نمره را می گیرند.(هر پاسخ 5/0 – 25/0 ) سپس فرصت برای هماهنگی گروه ها در خصوص بالا بردن تابلوی لغت های جدید درس در نظر گرفته می شود.

( در تمام موارد ذکر شده دبیر باید ، هیجان ناشی از برخورد نظر و اختلاف نظر گروه ها را کنترل کند و نظم کلاس را به عهده بگیرد و برای بهبود عملکرد گروه ها از جهت انصباط ستونی در لیست توصیفی در نظر بگیرد)

حین تدریس

معلم: در جلسه گذشته در مورد ( باغ سوخته ) و نکات اخلاقی و اجتماعی و مکتبی آن مطالبی آموختید .

نماینده گروه سماء : خانم ( لولو ) نسبت به گروه های دیگر بهتر کار کرده است .

معلم : چرا ؟

نماینده گروه : چون زمینه لغت های خود تصویر دریا را طراحی کرده و لغت ها را با معنی در قایق های رنگی به صورت ( پارو ) قرار داده است.

معلم: چه جالب ببینم! ( نماینده گروه تابلئی گروه لولو ) را به معلم و دانش آموزان نشان می دهد.)

معلم: خوب نظر همه این است که در این زمینه گروه لولو برنده شده است؟

شاگردان: بله خانم

معلم: خوب گروه سماء، نام درس و لغات کلیدی راروی تخته بنویسید ، گروه ها با دقت به درس امروز گوش کنید، خلاصه درس توسط گروه سماء گروه ها نظر خود را در برگه اظهار مطرح کنند. بعد از نوشتن نام درس و لغات کلیدی و تعریف خلاصه توسط گروه مذکور گروه ها نظر خود را در مورد عملکرد گروه داوطلب همکاران در تدریس اعلام می کنند. بیشتر گروه ها نظر می دهند که گروه سماء در حد متوسط عمل کرده است و نماینده گروه نظر اکثریت را می پذیرد و می گوید به اندازه کافی در یادگیری و ارایه درس دقّت نکرده بودند.

معلم: امیدوارم بار بعد گروه سماء موفق تر عمل کند ، خوب درس را می خوانم و ترجمه می کنم، دقت کنید که در بعضی مواقع ممکن است اشتباه ترجمه کنم یا لغت را اشتباه بخوانم هر گروهی متوجه اشتباه شد نمره ی دقت می گیرد. درس خوانده می شود و ترجمه می شود و گروه هایی که متوجه اشتباه معلم شدند نمره می گیرند و معلم بر روی فعل هایی که به صورت جدید ساخته شده اند تاکید می کند و مقابل آن فعل ها می نویسد( دقت کنید ، ببینید)

معلم : خوب نظرتان راجع موضوع درس چه بود؟

( دانش آموزان نظر خود را مطرح می کنند و معلم به دقّت گوش می دهد و زیباترین نظر را با رای گروه های کلاس روی تخته می نویسد. )

سپس معلم می گوید: بچه ها دست سازه ای برای فعل نهی تهیه کرده ام چه کسی می دونه معنی لغت (نهی) چی میشه؟ فقط نماینده گروه جواب دهد. یادتان باشد فقط جواب شفاهی ندهید. کله عملکرد را در برگه ای به عنوان ( نهی ) بنویسید.

نماینده گروه ورده : خانم نهی یعنی بازداشتن کسی از انجام کاری مثال: به ظالم کمک نکن، معلم: بله درست است ، فعل هایی مثل ،.....

دانش آموز: خانم ما بگیم

معلم: آفرین به گروه نجمه، یواش ،یواش فکری کردم امروز من را تنها گذاشته اید خوب بگو.

دانش آموز: لاتیاس، لاتیاسی، لاتقلقا ، لاتیاسن ، لاتقنطوا، به معنی: نا امید نشو، ناامید نشوید (شما دو نفر مرد یا زن ) ناامید نشوید ( شما زنان ) نا امید نشوید( شما مردان )

معلم: خوب فرق لاتیاس  بالا تیاسی در چیست؟ این مورد را ذکر نکردی،

دانش آموز: اولی برای مذکر و دومی برای مونث است و چون با (ﺗ ) شروع می شود پس همه آنها برای مخاطب است.

معلم: اما دست سازه های من ، ببینید. ضمن اینکه از گروه نجمه برای این همکاری خیلی متشکرم

معلم: خوب بچه ها دست سازه مرا دیدید ، برای اینکه فعل نهی بسازم چه کارهایی انجام دادم؟

گروه ورده: خانم ببخشید من میتوانم ، نظرم را راجع دست سازه تان بگویم؟

معلم : بله ، بگو

گروه ورده: خانم لازم نبود حرف ، لا و حرف (ت) و ریشه فعل را چند بار تکرار کنید . کافی بود یک کارت برای کتب و یک کارت برای (ت) درست می گردید و برای علانمت مثنی (ا) برای علامت جمع (و) و برای حرکت حرف آخر ، کارت جداگانه می ساختید و هر بار دو کارت (ت) و (کتب) را در میان این علامت ها قرار می دادید و برای علامت حرف نهی و حرکت آخر مفرد مذکر مخاطب علامت جزم می ساختید .

معلم: چه راه حل خوبی پیدا کردی! نه بچه ها ؟

گروه ها : خانم ما هم می خواستیم بگیم ، ولی گفتیم شاید ناراحت بشوید.

چرا: مگر از حرف شاگردهای خوب و خوش فکر کسی ناراحت می شودو.

و بعد با کمک گروه ورده فعل نهی ساخته می شود.

و

       نَ

        نِ

       نَ

        _
 

معلم: همانطور که با کمک گروه ورده و شما فعل نهی ساخته شد ، تعریف آن نیز مطرح شد. خوب بچه ها نگاهی به تمارین و حل آنها:

بعد از آنکه دانش آموزان در حل تمارین موفق شدند و نمرات خاص هر مرحله به آنان داده شد . معلم سئوالات مربوط به تحقیق در منزل را مطرح می کند.

سئوال اول- امر به معروف و نهی از منکر چه اثری در جامعه دارد با ذکر مثال توضیح دهید .

سئوال دوم: شباهت و فرق فعل امر و نهی را با مثال مطرح کنید؟

معلم : در پایان از توجه و دقت و همکاری و عملکرد خوب شما خوشحالم و سپاسگزارم

به امید دیدار شما : ایتها الطالباتُ مع لسلامة ، فی امان ا...

( مریم بانو گیتی نما : دبیر عربی ( مدرسه راهنمایی حجاب ) جمع ساعت تدریس 89 دقیقه

فهرست منابع

1-       مبانی روان شناختی تربیت ، شعاری نژاد ، علی اکبر ، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی

2-       فرایند تدریس مولفان: سی ام فلمینگ ، الیزابت پرونس ، مترجم، سجادی سید مهدی انتشارات تربت1368

3-       باز اندیشی فرایند یاددهی یادگیری مولف مهر محمدی محمود 1379 انتشارات مدرسه 1379

4-       مبانی نظریه های یادگیری و نظریه فراشناخت با نظارت کارشناسی گروهای آموزشی ، ناشر معاونت آموزشی عمومی اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران 1375

5-       تدریس خرد مولف: جورج براون ترجمه رووف علی1373

6-       دیدگاه پیاژه در گستره ی تحول روانی مولفین منصور، دادستان 1374